باشد و خداوند تنها بر يك معلول قادر است كه به اصطلاح مشائين عقل اوّل نام دارد [ مشائين قائل به عقول عشره و افلاك تسعه هستند يعنى مىگويند : از واجب الوجود عقل اول صادر شد و چون عقل اول داراى دو جهت و مركب از وجود و ماهيت بود از جهت وجودش عقل دوم و از جهت ماهيتش فلك اول آفريده شد و هكذا تا مىرسد به عقل نهم كه از جهت وجودش عقل دهم و از جهت ماهيتش فلك نهم يعنى كرهء قمر آفريده شد سپس عقل دهم كه همان عقل فعال باشد علت ايجاد موجودات ارضيه است ] . اين سخن فلاسفه مبتنى بر قانون الواحد است يعنى مىگويند : الواحد لا يصدر عنه الا الواحد و الواحد لا يصدر الّا عن الواحد يعنى از علت واحده تنها معلول واحد صادر مىشود چنان كه معلول واحد هم تنها از علّت واحدة صادر مىشود روى اين اصل مىگويند : خداوند علت واحدة است و معلول واحدى دارد كه همان عقل اوّل باشد و ساير افلاك و عقول و موجودات ارضيه معلول خدا نيستند بلكه معلول معلول او هستند . جواب ما : از سخن فلاسفه جوابهاى متعددى مىتوان داد كه به برخى از آنها اشاره مىكنيم : الف : قانون الواحد در مورد فاعلهاى طبيعى و موجب صادق است فى المثل از نار تنها حرارت صادر مىشود و لا غير ولى در مورد فاعلهاى مختار اين قانون صحيح نيست زيرا كه ما در انسانها بوضوح مشاهده مىكنيم كه انسان واحد افعال متنوع و كثيره‌اى انجام مىدهد از قبيل اكل و شرب و خياطت و كتابت و . . . و چون خداوند فاعل مختار است پس مىتواند معلولهاى متعدد داشته باشد . ب : مقدمه : ما معتقديم كه نظام عالم ، نظام علل و معاليل و اسباب